Desktop
Skip Ribbon Commands
Skip to main content
 
 
You are in :
Back to list View this page without hyperlinks
Cyfarfu’r Cynulliad am 13:30 gyda’r Llywydd (Y Fonesig Rosemary Butler) yn y Gadair.
The Assembly met at 13:30 with the Presiding Officer (Dame Rosemary Butler) in the Chair.
 
13:30
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Good afternoon. The National Assembly for Wales is now in session.
Prynhawn da. Dyma ddechrau trafodion Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
 
13:30
Datganiad gan y Llywydd
Statement by the Presiding Officer
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
I am sure that Members would like to join me in welcoming the Speaker and the delegation from the Parliament of Canada. Welcome. [Applause.] They have said that we are so well behaved that they have come to watch how we do it. [Laughter.]
Rwy’n siŵr y bydd yr Aelodau'n dymuno ymuno â mi i groesawu'r Llefarydd a'r ddirprwyaeth o Senedd Canada. Croeso. [Cymeradwyaeth.] Maen nhw wedi dweud ein bod ni’n ymddwyn mor dda fel eu bod nhw wedi dod i wylio sut yr ydym ni’n llwyddo i wneud hynny. [Chwerthin.]
 
Cwestiynau i’r Prif Weinidog
Questions to the First Minister
Cynhyrchu Bwyd a’r Economi Wledig
Food Production and the Rural Economy
 
13:30
William PowellBywgraffiadBiography
1. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am y berthynas rhwng cynhyrchu bwyd ac economi wledig Cymru? OAQ(4)1676(FM)
1. Will the First Minister make a statement on the relationship between food production and the rural Welsh economy? OAQ(4)1676(FM)
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
As the Member will know, food and farming are both priority sectors for the Welsh Government, and they have been identified as offering great potential for growth in the future.
Fel y bydd yr Aelod yn gwybod, mae bwyd a ffermio yn sectorau o flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, a nodwyd eu bod yn cynnig potensial mawr ar gyfer twf yn y dyfodol.
 
13:31
William PowellBywgraffiadBiography
I would like to thank the First Minister very much for his response. In evidence to the Environment and Sustainability Committee recently, both the National Farmers’ Union and the young farmers of Wales stressed that, alongside environmental benefits, it is the need to improve food security, and the primacy of food production, that is essential for the betterment of Welsh agriculture and the wider Welsh rural economy. First Minister, would you agree with me that food production must maintain its primacy within the whole field of agriculture during the coming common agricultural policy period, and what interventions are you prepared to undertake to ensure that that is the case?
Hoffwn ddiolch yn fawr iawn i'r Prif Weinidog am ei ymateb. Mewn tystiolaeth i'r Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd yn ddiweddar, pwysleisiodd Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr a ffermwyr ifanc Cymru, ochr yn ochr â manteision amgylcheddol, mai’r angen i wella diogelwch bwyd, ac uchafiaeth cynhyrchu bwyd, sy'n hanfodol ar gyfer y gwella amaethyddiaeth Cymru ac economi ehangach cefn gwlad Cymru. Brif Weinidog, a fyddech chi’n cytuno â mi bod yn rhaid i gynhyrchu bwyd gynnal ei uchafiaeth o fewn maes cyfan amaethyddiaeth yn ystod cyfnod y polisi amaethyddol cyffredin sydd i ddod, a pha ymyraethau ydych chi’n barod i’w gwneud i sicrhau bod hynny'n digwydd?
 
13:31
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
As the Minister has said on many occasions, what is important is that we have a sustainable farming industry in the future. He has outlined steps that will lead to that position, so that, as we see budgets potentially being cut in terms of pillar 1 in years to come, Welsh farmers are in a position to confront those challenges, should they arise.
Fel y mae'r Gweinidog wedi ei ddweud ar sawl achlysur, yr hyn sy'n bwysig yw bod gennym ddiwydiant ffermio cynaliadwy yn y dyfodol. Mae wedi amlinellu camau a fydd yn arwain at y sefyllfa honno, fel bod ffermwyr Cymru, wrth i ni weld cyllidebau’n cael eu torri o bosibl o ran colofn 1 yn y blynyddoedd i ddod, mewn sefyllfa i wynebu’r heriau hynny, pe byddent yn codi.
 
13:32
Russell GeorgeBywgraffiadBiography
As we know, the food and drink action plan will be launched next month. One question that I asked the Minister for Natural Resources and Food, when he gave his oral statement on progress last month, was regarding the lessons that have been learned from the Wales the True Taste promotional campaign. Given that industry leaders were less than enamoured with the Wales the True Taste promotional campaign when it was scrapped last year, what lessons has the Government learned from that campaign that will make this new action plan radically different?
Fel y gwyddom, bydd y cynllun gweithredu ar fwyd a diod yn cael ei lansio fis nesaf. Roedd un cwestiwn a ofynnais i'r Gweinidog Cyfoeth Naturiol a Bwyd, pan gyflwynodd ei ddatganiad llafar ar gynnydd y mis diwethaf, am y gwersi a ddysgwyd o'r ymgyrch hyrwyddo Cymru: Y Gwir Flas. O ystyried nad oedd arweinwyr y diwydiant yn rhy hoff o ymgyrch hyrwyddo Cymru: Y Gwir Flas pan gafodd ei ddileu’r llynedd, pa wersi mae'r Llywodraeth wedi eu dysgu o'r ymgyrch honno a fydd yn gwneud y cynllun gweithredu newydd hwn yn wahanol yn ei hanfod?
 
13:32
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, of course, things have changed over the years in terms of how messages are communicated, particularly through the use of social media. Nevertheless, we have seen, over the past decade, a growth in the number of food producers in Wales. Those who are familiar with the food hall of the Royal Welsh Show will know that it has had to expand in size and is still finding it difficult to accommodate all those new producers. Welsh food has been a tremendous area of growth over the last few years, and any new promotional campaign will, of course, take account of all the potential means of communicating that message to the rest of the world.
Wel, wrth gwrs, mae pethau wedi newid dros y blynyddoedd o ran sut y caiff negeseuon eu cyfleu, yn enwedig trwy’r defnydd o gyfryngau cymdeithasol. Serch hynny, rydym ni wedi gweld, yn ystod y degawd diwethaf, twf yn nifer y cynhyrchwyr bwyd yng Nghymru. Bydd y rhai sy'n gyfarwydd â neuadd fwyd Sioe Frenhinol Cymru yn gwybod y bu’n rhaid iddi ehangu o ran maint a’i bod yn dal i’w chael yn anodd cynnwys yr holl gynhyrchwyr newydd hynny. Mae bwyd o Gymru wedi bod yn faes o dwf enfawr dros y blynyddoedd diwethaf, a bydd unrhyw ymgyrch hyrwyddo newydd, wrth gwrs, yn cymryd yr holl ffyrdd posibl o gyfathrebu’r neges honno i weddill y byd i ystyriaeth.
 
13:33
Rwy’n meddwl bod llawer i’w ganmol am y cynllun gweithredu yr ymgynghorwyd arno yn ddiweddar. Fodd bynnag, un gofid sydd wedi ei fynegi i mi ynglŷn â’r broses ymgynghorol honno oedd yr anghydbwysedd a oedd yno yn nhermau nifer y cwmnïau bwyd a wnaeth ymateb i’r broses ymgynghorol o’i gymharu ag unigolion, cyrff cyhoeddus, ymgynghorwyr, ac yn y blaen. Nawr, rwy’n meddwl bod gwers bwysig i’r Llywodraeth ei dysgu yn hynny o beth er mwyn sicrhau bod llais y diwydiant yn cael ei glywed yn gryfach y tu mewn i lais y sector yn ehangach. Felly, beth fydd eich Llywodraeth chi yn ei wneud i sicrhau, pan fydd y ffederasiwn hon o fusnesau bwyd yn cael ei sefydlu, y bydd yn cael ei harwain a’i rhedeg gan y sector, a nid gan yr ymgynghorwyr a’r cyrff ehangach o gwmpas y cwmnïau bwyd?
I think that there is a great deal to be applauded in the action plan that has been consulted upon recently. However, one concern expressed to me on the consultation process was the imbalance that existed in terms of the number of food companies that responded to the consultation as opposed to individuals, public bodies, consultants, and so on. Now, I think that there is an important lesson for the Government to learn in that regard in order to ensure that the voice of the industry is heard clearly within the wider sector. So, what will your Government do to ensure, when this federation of food businesses is established, that it will be led and run by the sector itself, and not by consultants and the wider bodies around the food companies?
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Mae hynny’n bwysig, wrth gwrs. Mae’n rhaid i ni dynnu ar y dystiolaeth sy’n bodoli gan bob cwmni bwyd neu fusnes bwyd bach yng Nghymru er mwyn inni sylweddoli beth sy’n gweithio ac efallai beth nad yw’n gweithio mor dda â hynny. Mae gennym record dda fel Llywodraeth o ran gweithio gyda busnesau, byddwn yn ei ddweud, ac yr ydym eisiau sicrhau, wrth gwrs, fod y record honno yn parhau pan ydym yn delio â busnesau bwyd bach.
That is important, of course. We have to draw on the evidence provided by all food companies or small food businesses in Wales so that we can understand what works and perhaps what does not work as well. We do as a Government have a good record in working with businesses, I would say, and we do want to ensure, of course, that that record continues into the future when we deal with small food businesses.
 
Ceisiadau Cyllido Cleifion Unigol
Individual Patient Funding Requests
 
13:34
2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am yr adolygiad o’r broses Ceisiadau Cyllido Cleifion Unigol yng Nghymru? OAQ(4)1666(FM)
2. Will the First Minister make a statement on the review of the Individual Patient Funding Requests process in Wales? OAQ(4)1666(FM)
 
13:34
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes. The review group concluded that the process that we have in Wales supports evidence-based decision making for those treatments that are not routinely available. The report of the review is currently out to consultation, and that consultation period will end on 25 June.
Gwnaf. Daeth y grŵp adolygu i'r casgliad bod y broses sydd gennym yng Nghymru yn cefnogi gwneud penderfyniadau'n seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer y triniaethau hynny nad ydynt ar gael fel mater o drefn. Mae adroddiad yr adolygiad yn destun ymgynghoriad ar hyn o bryd, a bydd y cyfnod ymgynghori hwnnw yn dod i ben ar 25 Mehefin.
 
13:34
Thank you very much for that answer, First Minister. Should the recommendations of the review panel be implemented in full, that could lead to growth in the number of people having different treatments. Will those additional treatments be funded from health boards’ current budgets, or, in the absence of a discrete fund, do you have any contingency plans for how they might be paid for?
Diolch yn fawr iawn am yr ateb yna, Brif Weinidog. Pe byddai argymhellion y panel adolygu yn cael eu rhoi ar waith yn llawn, gallai hynny arwain at dwf yn nifer y bobl sy’n cael gwahanol driniaethau. A fydd y triniaethau ychwanegol hynny yn cael eu hariannu o gyllidebau cyfredol byrddau iechyd, neu, gan nad oes cronfa ar wahân, a oes gennych chi unrhyw gynlluniau wrth gefn ar gyfer sut y gellid talu amdanynt?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
These are questions that will be considered as part of the process. Clearly, we want to make sure that, as far as patients in Wales are concerned, they continue to have access to cost-effective drugs, as has been shown by the University of Bristol study.
Mae'r rhain yn gwestiynau a fydd yn cael eu hystyried yn rhan o'r broses. Yn amlwg, rydym ni eisiau gwneud yn siŵr, cyn belled ag y mae cleifion yng Nghymru yn y cwestiwn, eu bod yn parhau i gael mynediad at gyffuriau cost-effeithiol, fel y dangoswyd gan astudiaeth Prifysgol Bryste.
 
13:35
Lindsay WhittleBywgraffiadBiography
First Minister, the review states that the IPFR panels continue to operate in isolation from each other, and that information sharing is limited. How can the Welsh Government ensure that inconsistencies in the process and outcomes of these IPFR decisions across health boards do not continue, please?
Brif Weinidog, mae’r adolygiad yn nodi bod y paneli Ceisiadau Cyllido Cleifion Unigol (IPFR) yn parhau i weithredu yn annibynnol ar ei gilydd, a bod rhannu gwybodaeth yn gyfyngedig. Sut y gall Llywodraeth Cymru sicrhau na fydd yr anghysondebau yn y broses a chanlyniadau'r penderfyniadau IPFR hyn ar draws byrddau iechyd yn parhau, os gwelwch yn dda?
 
13:35
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, there is a challenge in ensuring that there is equity of access across Wales, in terms of cost-effective drugs. That is something, of course, that the Minister is considering, to see how that equity can be achieved across Wales.
Wel, mae her yn bodoli o ran sicrhau bod mynediad cyfartal ar gael ledled Cymru, o ran cyffuriau cost-effeithiol. Mae hynny, wrth gwrs, yn rhywbeth y mae’r Gweinidog yn ei ystyried, i weld sut y gellir sicrhau’r tegwch hwnnw ledled Cymru.
 
Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau
Questions Without Notice from the Party Leaders
 
13:36
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to questions from the party leaders. First this afternoon is the leader of Plaid Cymru, Leanne Wood.
Symudwn nawr at gwestiynau gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd Plaid Cymru, Leanne Wood, sydd gyntaf y prynhawn yma.
 
13:36
Leanne WoodBywgraffiadBiographyArweinydd Plaid Cymru / The Leader of Plaid Cymru
Gwnaeth y Prif Weinidog addewid i wneud datganiad llawn ar bolisi’r Llywodraeth ar yr iaith Gymraeg yn ystod y gwanwyn. Pryd bydd y Prif Weinidog yn gwneud hyn?
The First Minister made a pledge to make a full statement on the Government’s policy on the Welsh language during the spring. When will the First Minister make this statement?
 
13:36
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Gwnaf, a byddaf yn edrych i wneud hynny dros yr wythnosau rhwng hanner tymor a diwedd y gwanwyn.
I will be doing so, and will be looking to do so over the weeks between the half-term recess and the end of the spring.
 
13:36
Roedd un adroddiad gan y Llywodraeth wedi dangos yr angen am sgiliau iaith Gymraeg ar draws wyth sector gwahanol: roedd 60% eisiau mwy o sgiliau iaith Gymraeg. Beth yw bwriad y Prif Weinidog o ran sgiliau iaith Gymraeg?
There was one Government report that demonstrated the need for Welsh-language skills across eight different sectors: 60% wanted more Welsh-language skills. What are the First Minister’s intentions in terms of Welsh-language skills?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Wel, maent i sicrhau, yn gyntaf—a bydd hyn yn rhan, wrth gwrs, o’r polisi a gaiff ei ddatblygu—fod y sgiliau Cymraeg sydd gan bobl eisoes yn cael eu hybu pan fyddant yn gadael yr ysgol neu pan fyddant mewn sefyllfa lle nad oes cyfle iddynt ddefnyddio’r Gymraeg yn y gweithle, yn hanesyddol. Felly, sicrhau bod pobl yn cael y cyfle i barhau i ddefnyddio eu sgiliau Cymraeg yw’r her fwyaf.
Well, they are to ensure, first of all—and, of course, this will be part of the policy that will be developed—that the Welsh-language skills that people already have are promoted when they leave school or when they are not in a position to use the Welsh language in the workplace, historically. So, ensuring that people have the opportunity to continue to use their Welsh-language skills is the biggest challenge.
 
13:37
Diolch. Un cam pwysig byddai dysgu’r Gymraeg, yn ystod y cyfnod sylfaenol, i bob plentyn yng Nghymru. Byddai hyn yn helpu gyda’u sgiliau iaith. A yw’r Prif Weinidog yn cytuno gyda hyn?
Thank you. One important step is to teach Welsh, during the foundation phase, to all children in Wales. That will certainly help with Welsh-language skills. Does the First Minister agree with this?
 
13:37
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Wel, wrth gwrs, rydym yn ystyried ar hyn o bryd adolygu’r modd y mae’r Gymraeg yn cael ei dysgu fel ail iaith. Ni all unrhyw un, yn fy marn i, ddweud bod y system bresennol wedi bod yn gwbl lwyddiannus, o achos y ffaith nad ydym wedi creu siaradwyr Cymraeg hyderus y tu allan i ysgolion cyfrwng Cymraeg. Felly, mae gennym her o ran sicrhau bod gennym system yn y dyfodol a fydd yn rhoi hyder i bobl sydd wedi dysgu’r Gymraeg i ddefnyddio’r Gymraeg. Mae’n rhaid inni ganolbwyntio ar y cyfnod sylfaenol, wrth gwrs, ond hefyd ar y cyfnod yng nghyfnod allweddol 3 pan, ar hyn o bryd, mae gan rhai plant ddewis rhwng astudio Cymraeg fel cwrs byr neu gwrs llawn. Mae’n rhaid inni ystyried a yw hynny’n ffordd effeithiol o barhau yn y dyfodol.
Well, of course, we are considering reviewing the way in which the Welsh language is taught as a second language. In my view, no-one can say that the current system has been completely successful, because of the fact that we have not created confident Welsh speakers outside the Welsh-medium education system. So, we have a challenge to ensure that we have a system in future that will give Welsh learners the confidence to use the Welsh language. We must, of course, focus on the foundation phase, but also on that period in key stage 3 when at present some pupils have to make the choice between studying Welsh as a short course or a full course. We have to consider whether that is an effective way of continuing in the future.
 
13:38
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
Now we move to the leader of the opposition, Andrew R.T. Davies.
Symudwn nawr at arweinydd yr wrthblaid, Andrew R.T. Davies.
 
13:38
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiographyArweinydd yr Wrthblaid / The Leader of the Opposition
Thank you, Presiding Officer. Last week, First Minister, the Chamber was obviously dealing with the Andrews report, which had just been published that morning. In the last seven days, everyone has had the opportunity to read in detail the findings of that report. I would like to pay tribute to Gareth Williams and his colleagues, who are in the gallery today, for the actions that they have taken. One of the key lines in the report stated that Healthcare Inspectorate Wales had not seen or reported on what could have been highly visible issues of poor practice. If the independent regulator is not performing, how can the public have confidence that your stopping a public inquiry from coming forward will be able to improve our hospitals?
Diolch i chi, Lywydd. Yr wythnos diwethaf, Brif Weinidog, roedd y Siambr yn amlwg yn ymdrin ag adroddiad Andrews, a oedd newydd ei gyhoeddi’r bore hwnnw. Yn ystod y saith diwrnod diwethaf, mae pawb wedi cael cyfle i ddarllen yn fanwl canfyddiadau'r adroddiad hwnnw. Hoffwn dalu teyrnged i Gareth Williams a'i gydweithwyr, sydd yn yr oriel heddiw, am y camau y maen nhw wedi eu cymryd. Roedd un o'r llinellau allweddol yn yr adroddiad yn dweud nad oedd Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru wedi gweld nac adrodd ar yr hyn a allai fod wedi bod yn faterion hynod amlwg o arfer gwael. Os nad yw’r rheoleiddiwr annibynnol yn perfformio, sut y gall y cyhoedd fod yn hyderus y bydd y ffaith eich bod yn atal ymchwiliad cyhoeddus rhag cael ei gynnal yn gallu gwella ein hysbytai?
 
13:39
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Well, as he will know, this is an issue that the Minister for Health and Social Services is examining. Health Inspectorate Wales is a body that we inherited; it was not set up by the Welsh Government. There are clearly issues that need to be resolved in terms of the way that it operates. The Minister has already mentioned the fact that there will be spot checks in the future. It is important that the issues that have been identified in the report are issues that are examined in every hospital in Wales. That is exactly what the Minister intends to do.
Wel, fel y bydd ef yn gwybod, mae hwn yn fater y mae'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn ei archwilio. Mae Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn gorff a etifeddwyd gennym; ni chafodd ei sefydlu gan Lywodraeth Cymru. Mae’n amlwg bod problemau y mae angen eu datrys o ran y ffordd y mae'n gweithredu. Mae'r Gweinidog eisoes wedi sôn am y ffaith y bydd archwiliadau ar hap yn cael eu cynnal yn y dyfodol. Mae'n bwysig bod y materion a nodwyd yn yr adroddiad yn faterion sy'n cael eu harchwilio ym mhob ysbyty yng Nghymru. Dyna'n union y mae'r Gweinidog yn bwriadu ei wneud.
 
13:39
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
With respect, as has come out, we have realised that those spot checks were announced some two years ago. The Welsh Government has been in being since the start of devolution in 1999. You say that you inherited that organisation. You are responsible for the day-to-day management of Wales, with your Government, First Minister. The report also highlighted how, if some hospitals were to say, ‘We were sometimes unable to feed frail and elderly patients’, families could take their own action by bringing in and preparing meals or setting up a volunteering system. Why should families have to do that in hospitals across Wales? Do you think that that is an unacceptable standard to set for our hospitals here in Wales?
Gyda phob parch, fel sydd wedi dod i’r amlwg, rydym ni wedi sylweddoli y cyhoeddwyd yr archwiliadau ar hap hynny tua dwy flynedd yn ôl. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod mewn bodolaeth ers dechrau datganoli yn 1999. Rydych chi’n dweud eich bod wedi etifeddu’r sefydliad hwnnw. Chi sy'n gyfrifol am reoli Cymru o ddydd i ddydd, gyda’ch Llywodraeth, Brif Weinidog. Amlygodd yr adroddiad hefyd, pe byddai rhai ysbytai yn dweud, 'Weithiau, nid oeddem yn gallu bwydo cleifion oedrannus a bregus', y gallai teuluoedd weithredu eu hunain trwy ddod â phrydau bwyd i mewn a’u paratoi eu hunain, neu sefydlu system wirfoddoli. Pam y dylai teuluoedd orfod gwneud hynny mewn ysbytai ledled Cymru? A ydych chi’n credu bod hynny'n safon annerbyniol i’w osod i’n hysbytai yma yng Nghymru?
 
13:40
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Yes I do, and I am glad that the report identified that. The report was hard-hitting in terms of the issues that it identified—it certainly did not pull any punches, and we very much welcome that that is exactly what the report identified. We need to ensure that what the report has identified in two hospitals are not issues in other hospitals in Wales. That is why those spot checks are being introduced. He should understand, of course, that Healthcare Inspectorate Wales was set up in the days when this body did not have primary law-making powers, and so was set up by the Westminster Parliament, not by ourselves. There is an opportunity now, of course, to make sure that any body that looks at inspecting our hospitals in the future is as robust as this Chamber would want.
Ydw, ac rwy’n falch bod yr adroddiad wedi nodi hynny. Mae'r adroddiad yn ddi-flewyn ar dafod o ran y materion a nodir ynddo—yn sicr nid oedd yn dal unrhyw beth yn ôl, ac rydym ni’n croesawu’n fawr mai dyna'n union yr hyn a nodwyd yn yr adroddiad. Mae angen inni sicrhau nad yw'r hyn y mae'r adroddiad wedi ei nodi mewn dau ysbyty yn broblemau mewn ysbytai eraill yng Nghymru. Dyna pam mae’r archwiliadau ar hap hynny yn cael eu cyflwyno. Dylai ef ddeall, wrth gwrs, y sefydlwyd Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn y dyddiau pan nad oedd gan y corff hwn bwerau deddfu sylfaenol, ac felly fe’i sefydlwyd gan Senedd San Steffan, nid gennym ni. Mae cyfle nawr, wrth gwrs, i wneud yn siŵr bod unrhyw gorff sy'n edrych ar archwilio ein hysbytai yn y dyfodol mor gadarn ag y byddai’r Siambr hon yn dymuno.
 
13:41
Andrew R.T. DaviesBywgraffiadBiography
What I do understand is that your Government has had a considerable amount of time to get on top of these issues. I am pleased to say that you do not accept that comment in the report, because, surely, food and drink is a basic necessity that everybody should have a right to, rather than it having to be withdrawn in hospitals and having patients saying that they are in ‘hell’, as some of the patients commented about their experience at the Princess of Wales Hospital.
Yr hyn yr wyf yn ei ddeall yw bod eich Llywodraeth chi wedi cael cryn dipyn o amser i gael rheolaeth ar y materion hyn. Rwy’n falch o ddweud nad ydych chi’n derbyn y sylw hwnnw yn yr adroddiad, oherwydd, yn ôl pob rheswm, mae bwyd a diod yn anghenraid sylfaenol y dylai fod gan bawb hawl iddo, yn hytrach na’i fod yn gorfod cael ei dynnu'n ôl mewn ysbytai a chael cleifion yn dweud eu bod yn 'uffern', fel y dywedodd rhai o'r cleifion am eu profiad yn Ysbyty Tywysoges Cymru.
 
One of the other comments that came over in the report last week was this, in your response to the report:
Un o'r sylwadau eraill a wnaed yn yr adroddiad yr wythnos diwethaf oedd hyn, yn eich ymateb i'r adroddiad:
 
‘It is not possible for governments to understand what happens on every ward in every hospital at all times, but it is correct that people should judge governments by the response that they give, once failings are identified to them.’
'Nid yw'n bosibl i lywodraethau ddeall beth sy'n digwydd ar bob ward ym mhob ysbyty bob amser, ond mae'n iawn y dylai pobl farnu llywodraethau ar sail yr ymateb maen nhw’n ei roi, ar ôl iddynt gael eu hysbysu am fethiannau.'
 
Surely, people should have confidence that their Government will not allow such catastrophic failings to happen in our district general hospitals. The evidence is building week in, week out, First Minister, and you, week in, week out, stand there, saying that a full public inquiry would not help the situation. Why is it that your Government is allowing these situations to continue and yet is still denying a full, open and transparent public inquiry that could do so much to improve the state of our hospitals here in Wales?
Yn ôl pob rheswm, dylai pobl fod yn hyderus na fydd eu Llywodraeth yn caniatáu methiannau trychinebus o'r fath i ddigwydd yn ein hysbytai cyffredinol dosbarth. Mae'r dystiolaeth yn casglu wythnos ar ôl wythnos, Brif Weinidog, ac rydych chi, wythnos ar ôl wythnos, yn sefyll yn y fan yna, yn dweud na fyddai ymchwiliad cyhoeddus llawn yn helpu'r sefyllfa. Pam mae eich Llywodraeth yn caniatáu i’r sefyllfaoedd hyn barhau ac eto’n dal i atal ymchwiliad cyhoeddus llawn, agored a thryloyw a allai wneud cymaint i wella cyflwr ein hysbytai yma yng Nghymru?
 
13:42
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I do not agree that there is evidence to justify a full public inquiry into all aspects of healthcare in Wales and the millions that it would cost—millions that could be used on actually treating people. I do accept that there is a need, where issues have been identified, for those issues to be dealt with by way of a full and openly transparent report. That is exactly what we got last week. I do not think that anybody in this Chamber could suggest that the report in some way tried to hide any of the issues that were present in the hospitals; it was quite open and critical, and should be. That is exactly what an independent report should do.
Nid wyf yn cytuno bod tystiolaeth i gyfiawnhau ymchwiliad cyhoeddus llawn i bob agwedd ar ofal iechyd yng Nghymru a'r miliynau y byddai hynny’n ei gostio—miliynau y gellid eu defnyddio i roi triniaeth i bobl. Rwyf yn derbyn bod angen, lle mae problemau wedi eu nodi, y dylid mynd i’r afael â’r problemau hynny trwy adroddiad llawn a chwbl dryloyw. Dyna'n union yr hyn a gawsom yr wythnos diwethaf. Nid wyf yn credu y gallai neb yn y Siambr hon awgrymu bod yr adroddiad hwn wedi ceisio cuddio mewn unrhyw ffordd unrhyw un o'r problemau a oedd yn bodoli yn yr ysbytai; roedd yn gwbl agored ac yn feirniadol, a dyna ddylai fod. Dyna'n union yr hyn y dylai adroddiad annibynnol ei wneud.
 
Yes, I stand by what I said last week. The Minister for health has already outlined what we will do as a Government to deal with the issues that have been raised in that report, and yes, of course, Members can judge us in time on how we have handled those issues. It is important, as I have said, that spot checks are introduced across all hospitals in Wales, because, as he rightly says, the public of Wales deserve to have confidence. However, that is the difference between ourselves and his party: we confront these problems openly; his party hides them in England.
Ydw, rwy’n cadw at yr hyn a ddywedais yr wythnos diwethaf. Mae'r Gweinidog iechyd eisoes wedi amlinellu’r hyn y byddwn yn ei wneud fel Llywodraeth i ymdrin â'r materion a godwyd yn yr adroddiad hwnnw, ac, wrth gwrs, gall aelodau ein barnu mewn amser ar sut yr ydym ni wedi ymdrin â'r materion hynny. Mae'n bwysig, fel yr wyf wedi ei ddweud, bod archwiliadau ar hap yn cael eu cyflwyno ym mhob ysbyty yng Nghymru, oherwydd, fel y dywed yn gywir, mae’r cyhoedd yng Nghymru yn haeddu bod yn hyderus. Fodd bynnag, dyna'r gwahaniaeth rhyngom ni a'i blaid ef: rydym ni’n wynebu’r problemau hyn yn agored; mae ei blaid ef yn eu cuddio yn Lloegr.
 
13:43
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move to the leader of the Welsh Liberal Democrats, Kirsty Williams.
Symudwn nawr at arweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru, Kirsty Williams.
 
13:43
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiographyArweinydd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru / The Leader of the Welsh Liberal Democrats
Thank you, Presiding Officer. First Minister, over 12 months ago your Government announced a new chapter in the careers service in Wales, heralding a more joined-up, refreshed and revitalised careers service designed to deliver a personalised approach to careers information, advice and guidance. Could you tell us, please, how you feel this new chapter is progressing?
Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, dros 12 mis yn ôl, cyhoeddodd eich Llywodraeth bennod newydd yn y gwasanaeth gyrfaoedd yng Nghymru, gan gyhoeddi gwasanaeth gyrfaoedd mwy cydgysylltiedig, wedi ei adnewyddu a’i ailwampio gyda’r nod o gyflwyno dull wedi ei deilwra i’r unigolyn o ddarparu gwybodaeth, cyngor a chyfarwyddyd gyrfaoedd. A allech chi ddweud wrthym, os gwelwch yn dda, beth yw eich barn ar sut y mae’r bennod newydd hon yn datblygu?
 
13:44
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
It is early days yet, and, clearly, there is still work to be done in order to make sure that the full range of careers advice is available to all our school students in Wales and, indeed, our college students.
Dyddiau cynnar yw hi o hyd, ac, yn amlwg, mae mwy o waith i'w wneud i sicrhau bod yr ystod lawn o gyngor gyrfaoedd ar gael i bob un o'n myfyrwyr ysgol yng Nghymru ac, yn wir, ein myfyrwyr coleg.
 
13:44
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
Today, First Minister, we have seen the latest in a report from Estyn warning about underperformance in the education system, and one of its criticisms is that careers advice is out of date and too generic, and that it comes too late for many children. That comes despite your announcement last year that it would be personalised and refreshed. In fact, that comes despite a review of the careers service by your Government in 2004, another one in 2007, one in 2009 and one in 2010. Given that we have had all of these reviews and promises about a refreshed careers service, when will young people in Wales be able to access the tailored careers advice that you have continually promised but not delivered?
Heddiw, Brif Weinidog, rydym ni wedi gweld y diweddaraf mewn adroddiad gan Estyn yn rhybuddio am danberfformio yn y system addysg, ac un o'i feirniadaethau yw bod cyngor gyrfaoedd yn hen ac yn rhy gyffredinol, a'i fod yn dod yn rhy hwyr i lawer o blant. Mae hynny er gwaethaf eich cyhoeddiad y llynedd y byddai'n cael ei deilwra ar gyfer yr unigolyn a'i adnewyddu. Mewn gwirionedd, mae hynny er gwaethaf adolygiad o'r gwasanaeth gyrfaoedd gan eich Llywodraeth yn 2004, un arall yn 2007, un yn 2009 ac un yn 2010. O gofio ein bod ni wedi cael pob un o'r adolygiadau a’r addewidion hyn am wasanaeth gyrfaoedd wedi ei ailwampio, pryd fydd pobl ifanc yng Nghymru yn gallu cael mynediad at y cyngor gyrfaoedd wedi ei deilwra yr ydych chi wedi ei addo’n barhaus ond nad ydych wedi ei ddarparu?
 
13:45
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
There have been issues with giving careers advice in Wales over the years, particularly in terms of the sometimes unjoined-up way—if I can use that phrase—in which that has been done. Of course, from our position, we want to make sure that our careers advice is robust and we will take account of Estyn’s report to see how that advice can be strengthened in the future.
Bu problemau gyda rhoi cyngor gyrfaoedd yng Nghymru dros y blynyddoedd, yn enwedig o ran y ffordd nad oedd yn gydgysylltiedig weithiau—os caf i ddefnyddio'r ymadrodd yna—y gwnaed hynny. Wrth gwrs, o’n safbwynt ni, rydym ni eisiau gwneud yn siŵr bod ein cyngor gyrfaol yn gadarn a byddwn yn cymryd adroddiad Estyn i ystyriaeth i weld sut y gellir cryfhau’r cyngor hwnnw yn y dyfodol.
 
13:45
Kirsty WilliamsBywgraffiadBiography
The report from Estyn today goes on to say that despite very welcome improvements in attendance and a fall in the number of exclusions, half of all pupils still do not attain a good English or Welsh first-language GCSE or a maths GCSE. When will the Welsh Government ensure that all Welsh children leave Welsh schools not only with correct careers advice, but the very basic qualifications that will allow them to succeed in this world?
Mae adroddiad Estyn heddiw yn mynd ymlaen i ddweud, er gwaethaf gwelliannau i bresenoldeb a gostyngiad i nifer y gwaharddiadau, sydd i’w croesawu’n fawr, nad yw hanner yr holl ddisgyblion yn cyflawni cymhwyster TGAU Saesneg neu Gymraeg iaith gyntaf da neu TGAU mathemateg o hyd. Pryd y gwnaiff Llywodraeth Cymru sicrhau bod holl blant Cymru yn gadael ysgolion Cymru, nid yn unig gyda chyngor gyrfaoedd cywir, ond y cymwysterau sylfaenol iawn a fydd yn eu galluogi i lwyddo yn y byd hwn?
 
13:46
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
First, let us remember that performance has improved over the last few years. Let us also remember that we have the national literacy and numeracy tests, which will assist parents—and I am one of them—to see how their children are doing when they are in school. However, I do not believe that we will ever get the consistency of results that we would want, given the current structure of education provision in Wales. That is why the Williams commission has looked at the structure of local authorities. We have six local authorities in special measures; that is not acceptable. We need to ensure that in the future we have local education authorities that are robust and resilient enough to deliver consistent excellence across Wales. We are not in that position yet. We hope that over the next few years, as we move forward with the Williams commission’s recommendations, that that will be the case in Wales.
Yn gyntaf, gadewch i ni gofio bod perfformiad wedi gwella yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Gadewch i ni gofio hefyd bod y profion llythrennedd a rhifedd cenedlaethol gennym, a fydd yn cynorthwyo rhieni—ac rwy’n un ohonynt—i weld sut mae eu plant yn gwneud pan eu bod yn yr ysgol. Fodd bynnag, nid wyf yn credu y byddwn byth yn cael y canlyniadau cyson y byddem yn dymuno eu cael, o ystyried strwythur presennol y ddarpariaeth addysg yng Nghymru. Dyna pam mae comisiwn Williams wedi edrych ar strwythur awdurdodau lleol. Mae gennym chwe awdurdod lleol mewn mesurau arbennig; nid yw hynny'n dderbyniol. Mae angen inni sicrhau yn y dyfodol bod gennym awdurdodau addysg lleol sy'n ddigon cadarn a chryf i ddarparu rhagoriaeth gyson ledled Cymru. Nid ydym yn y sefyllfa honno eto. Rydym ni’n gobeithio, yn ystod y blynyddoedd nesaf, wrth i ni fwrw ymlaen ag argymhellion comisiwn Williams, y bydd hynny'n wir yng Nghymru.
 
13:46
Y Llywydd / The Presiding OfficerBywgraffiadBiography
We now move back to questions on the paper.
Symudwn yn ôl at gwestiynau ar y papur nawr.
 
Darpariaeth Gwasanaethau Fferyllol
Provision of Pharmacy Services
 
13:47
Eluned ParrottBywgraffiadBiography
3. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad am ddarpariaeth gwasanaethau fferyllol yng Nghymru? OAQ(4)1680(FM)
3. Will the First Minister make a statement on the provision of pharmacy services in Wales? OAQ(4)1680(FM)
 
13:47
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
We have a range of pharmacy services delivered in hospitals and the community. This is a network of 712 community pharmacies, which are often located in the heart of our communities and make a valuable contribution to the health of those communities.
Mae gennym amrywiaeth o wasanaethau fferyllol a ddarperir mewn ysbytai ac yn y gymuned. Rhwydwaith o 712 o fferyllfeydd cymunedol yw hwn, sy'n aml wedi eu lleoli yng nghanol ein cymunedau ac sy’n gwneud cyfraniad gwerthfawr i iechyd y cymunedau hynny.
 
13:47
Eluned ParrottBywgraffiadBiography
Thank you, First Minister, and I very much agree. You may be aware that an English pharmacy company recently started operating a home prescription dispensing service in my region and had been legally able to run that service without a licence because it was not offering the full range of pharmacy services that our local community pharmacists do. It has now stopped that operation but will your Government close this loophole to prevent companies from dispensing medicines in Wales without a licence?
Diolch i chi, Brif Weinidog, ac rwy’n cytuno’n llwyr. Efallai y byddwch yn ymwybodol bod cwmni fferyllol yn Lloegr wedi dechrau gweithredu gwasanaeth dosbarthu presgripsiwn cartref yn fy rhanbarth i yn ddiweddar ac wedi gallu rhedeg y gwasanaeth hwnnw yn gyfreithlon heb drwydded gan nad oedd yn cynnig yr ystod lawn o wasanaethau fferylliaeth y mae ein fferyllwyr cymunedol lleol yn ei wneud. Mae wedi rhoi terfyn ar y gwasanaeth hwnnw erbyn hyn, ond a wnaiff eich Llywodraeth gau'r bwlch hwn i atal cwmnïau rhag dosbarthu meddyginiaethau yng Nghymru heb drwydded?
 
13:47
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
We do not license medicines, of course. That is a matter that is not devolved. However, I take the point. You mentioned the Cyncoed medical centre where this happened and the concern surrounding practices there and I understand that those practices have stopped. Nevertheless, I understand that it is an issue for her constituents and I can say that, as a Government, we have not endorsed the action by Quantum Direct Pharmacy—I think that is what it is called. If what is said about its practices is correct, it will be asked some questions in terms of professional practice. I make no judgment on that; I simply observe what has been suggested thus far.
Nid ydym ni’n trwyddedu meddyginiaethau, wrth gwrs. Mae hwnnw'n fater nad yw wedi ei ddatganoli. Fodd bynnag, rwy’n derbyn y pwynt. Soniasoch am ganolfan feddygol Cyncoed lle y digwyddodd hyn a'r pryder am arferion yno ac rwy’n deall bod yr arferion hynny wedi dod i ben. Serch hynny, rwy’n deall bod hyn yn broblem i’w hetholwyr a gallaf ddweud, fel Llywodraeth, nad ydym wedi cymeradwyo'r camau gweithredu gan Quantum Direct Pharmacy—rwy’n credu mai dyna yw ei enw. Os yw'r hyn a ddywedir am ei arferion yn gywir, bydd cwestiynau’n cael eu gofyn iddo am arfer proffesiynol. Nid wyf yn rhoi unrhyw farn ar hynny; y cwbl rwy’n ei wneud yw nodi’r hyn a awgrymwyd hyd yn hyn.
 
13:48
First Minister, my father died from a respiratory condition, sadly. There is clear evidence that patients with respiratory conditions in England are not taking up their prescriptions because of the cost. This is in contrast to Wales where, since the abolition of prescription charges, Asthma UK Cymru reports a dramatic increase in the number of patients being properly treated for respiratory disease. Is this not another example of the danger of what is, effectively, a tax on being ill?
Brif Weinidog, bu farw fy nhad o gyflwr anadlol, yn anffodus. Ceir tystiolaeth eglur nad yw cleifion â chyflyrau anadlol yn Lloegr yn manteisio ar eu presgripsiynau oherwydd y gost. Mae hyn yn wahanol i Gymru lle, ers diddymu taliadau presgripsiwn, mae Asthma UK Cymru yn adrodd cynnydd dramatig yn nifer y cleifion sy'n cael eu trin yn briodol ar gyfer clefydau anadlol. Onid yw hyn yn enghraifft arall o berygl yr hyn sydd, i bob pwrpas, yn dreth ar fod yn sâl?
 
13:48
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
Indeed. There are many of us in the Chamber who have experience of watching relatives suffer with pneumoconiosis, particularly—especially in the anthracite belt—and what it did to so many men and to their health in terms of the nebulisers that they had to carry around. For many of us, it was a major factor in our entry into politics in the first place, to make sure that that did not happen to so many people in the future. It is appalling, for example, that in the survey that the Prescription Charges Coalition ran, some 37% of respondents reported that the cost of medication is prohibiting them from taking their medication as prescribed. As long as we are in power in Wales, we will not charge people for their prescriptions. We will not succumb to the temptations of what is in England, after all, a Tory tablet tax.
Yn wir. Mae llawer ohonom ni yn y Siambr sydd â phrofiad o wylio perthnasau yn dioddef o niwmoconiosis, yn arbennig—yn enwedig yn yr ardaloedd glo carreg—a’r hyn a wnaeth i gymaint o ddynion ac i'w hiechyd o ran y nebiwlyddion y bu’n rhaid iddyn nhw eu cario o gwmpas. I lawer ohonom, roedd hwn yn ffactor pwysig yn ein penderfyniad i ymuno â byd gwleidyddiaeth yn y lle cyntaf, i wneud yn siŵr nad oedd hyn yn digwydd i gymaint o bobl yn y dyfodol. Mae'n warthus, er enghraifft, yn yr arolwg a gynhaliwyd gan y Glymblaid Taliadau Presgripsiwn, bod tua 37% o'r ymatebwyr yn dweud bod cost meddyginiaeth yn eu hatal rhag cymryd eu meddyginiaeth fel y nodwyd ar y presgripsiwn. Cyn belled â’n bod ni mewn grym yng Nghymru, ni fyddwn yn codi tâl ar bobl am eu presgripsiynau. Ni fyddwn yn ildio i demtasiynau o ran yr hyn a geir yn Lloegr, sydd mewn gwirionedd, yn dreth ar dabledi gan y Torïaid.
 
13:49
Thank you, First Minister, for confirming that you will continue to allow millionaires in Wales to have free paracetamol, Bonjela and athlete’s foot powder at the expense of cancer patients who are denied access to life-saving treatment and drugs. Will you join with me in commending the opportunity that is presented to the Welsh NHS by community pharmacies in tackling the unscheduled care crisis that exists in Wales as a result of the pressures in our hospitals and in general practices? What action are you taking as a Welsh Government to realise the full potential of community pharmacies in being able to offer unscheduled care services?
Diolch i chi, Brif Weinidog, am gadarnhau y byddwch yn parhau i ganiatáu i filiwnyddion yng Nghymru gael parasetamol, Bonjela a phowdr tarwden y traed am ddim ar draul cleifion canser nad ydynt yn cael mynediad at driniaeth a chyffuriau a fyddai yn achub eu bywydau. A wnewch chi ymuno â mi i gymeradwyo’r cyfle a gyflwynir i’r GIG yng Nghymru gan fferyllfeydd cymunedol o ran mynd i'r afael â'r argyfwng gofal heb ei drefnu sy'n bodoli yng Nghymru o ganlyniad i'r pwysau yn ein hysbytai ac mewn meddygfeydd teulu? Pa gamau ydych chi’n eu cymryd fel Llywodraeth Cymru i wireddu potensial llawn fferyllfeydd cymunedol o ran gallu cynnig gwasanaethau gofal heb ei drefnu?
 
13:50
Carwyn JonesBywgraffiadBiographyY Prif Weinidog / The First Minister
I am disappointed, Llywydd, that when mention is made of all those miners who had pneumoconiosis and respiratory disease, the benches opposite laughed. They laughed. They are the people who destroyed our mining communities, destroyed the lives of many of our miners, and they laugh—[Interruption.]
Rwy’n siomedig, Lywydd, pan sonnir am yr holl lowyr hynny a oedd â niwmoconiosis a chlefyd anadlol, bod y meinciau gyferbyn wedi chwerthin. Fe wnaethant chwerthin. Nhw yw’r bobl a ddinistriodd ein cymunedau glofaol, a ddinistriodd bywydau llawer o'n glowyr, ac maen nhw’n chwerthin—[Torri ar draws.]